بازرسی جرثقیل سقفی

پیش نیاز بازرسی جرثقیل سقفی تسلط کامل به استانداردهای مربوطه و همچنین مهارت و تجربه در امر بازرسی می‌باشد. در این مقاله ابتدا به معرفی انواع جرثقیل سقفی و استانداردهای مرتبط پرداخته و سپس روش‌های بازرسی هر مدل را به تفصیل شرح خواهیم داد.

overhead crane

جرثقیل سقفی (Overhead Crane) یا همان جرثقیل‌های پل دار، یکی از انواع پرکاربرد جرثقیل در محیط های صنعتی و کارخانه‌هاست. به طور کلی جرثقیل‌های سقفی از دو ریل حرکت طولی موازی در طرفین و پل یا دیرک که در این فضا قرار دارد تشکیل شده است. قسمت بالابری و کالسکه و وینچ جرثقیل در فضای این پل جابجا می شود. اگر پل در یک یا دو طرف روی پایه‌هایی قرار گیرد، جرثقیل از نوع نیم دروازه‌ای یا دروازه‌ای خواهد بود.

جرثقیل سقفی

جرثقیل سقفی یکی از انواع پرکاربرد جرثقیل در سوله ها برای جابجایی است. بازرسی جرثقیل سقفی طبق استاندارد ANSI/ASME B30 باید به صورت روزانه، ماهیانه و سالیانه انجام شود. اگر از جرثقیل سقفی برای جابجایی مواد استفاده می کنید، مهم است که یک برنامه نگهداری پیشگیرانه بر اساس توصیه های تولید کننده جرثقیل اجرا کنید.

این برنامه نگهداری باید بر روی یک طرح بازرسی ایمنی جرثقیل کامل و موثر تمرکز کند که به صورت منظم انجام شود. اگر یک بازرس جرثقیل اجزای خراب شده یا شرایط ناایمن را در طی بازرسی شناسایی کند، باید قبل از اینکه این جرثقیل مورد استفاده قرار بگیرد، تعمیر شده تا خطرات احتمالی کاهش یابد.

برای آشنایی بیشتر با اجزای جرثقیل سقفی و همچنین موارد ایمنی جرثقیل های سقفی ویدیوهای زیر را ملاحظه کنید.

استانداردهای بین المللی جرثقیل سقفی

برای جرثقیل سقفی چندین استاندارد در جهان وجود دارد. هر یک از این استانداردها توسط کشور یا سازمان خاصی تدوین شده و مورد استفاده قرار می گیرد. استفاده از استاندارد ASME B30 در ایران شایع‌تر است. این استاندار ها عبارتند از:

  1. استاندارد BS466
  2. استاندارد FEM
  3. استاندارد ASME B30.2

انواع جرثقیل سقفی

به طور کلی جرثقیل‌های سقفی در دو مدل کلی تک پل و دو پل طراحی و ساخته می‌شوند. که در شکل تک پل حداکثر تناژ بالابری و Span  جرثقیل (فاصله بین ریل های حرکت طولی) پایین‌تر است. تقسیم بندی دیگر جرثقیل‌های سقفی به صورت رونشین و آویز است. که بر اساس محل قرار گیری کلگی حرکت طولی جرثقیل روی ریل‌های حرکت طولی تعیین می‌گردد. که در عکس انواع آن ها نمایش داده شده است.

به طور کلی چهار مدل کلی از جرثقیل‌های سقفی (بالاسری) وجود دارد:

اجزای جرثقیل سقفی

اجزای اصلی جرثقیل های سقفی به طور کلی عبارتند از:

  • پل یا تیرک جرثقیل: که کالسکه روی آن سوار شده و وزن بار را به کلگی ها منتقل می‌کند.
  • کالسکه: مجموعه وینچ، درام، موتور گیربکس، هدایت کننده سیم، لیمیت سوئیچ بار و چرخ های حرکتی عرضی روی این مجموعه قرار دارند که وظیفه بالابری بار بر عهده این جزء است.
  • ریل‌های حرکت طولی پل جرثقیل و حرکت عرضی کالسکه
  • موتور‌های حرکت طولی پل و عرضی کالسکه جرثقیل سقفی
  • تابلو برق و خطوط انتقال برق
  • چرخ‌ها و ضربه‌گیرها
  • لیمیت سوئیچ‌ها و قطع کن‌ها
  • ترمزها
  • مجموعه قلاب و سیم بکسل و قرقره‌ها
  • کلید فرمان و یا ریموت کنترل جرثقیل سقفی
بازرسی جرثقیل سقفی

روال بازرسی جرثقیل

در صورت نیاز به بازرسی جرثقیل و صدور گواهینامه سلامت مشخصات فنی دستگاه، تعداد و محل بازرسی را به شرکت بازرسی آستا اعلام کنید. سپس از طرف آستا پیش فاکتور دریافت می‌کنید.‌ موافقت کارفرما در خصوص پیش فاکتور بایستی به صورت کتبی یا شفاهی به شرکت اعلام شود. پس از اعلام موافقت و پرداخت پیش فاکتور (بر اساس الزامات INSO-ISO-IEC 17020)، در سریع ترین زمان ممکن بازرس متخصص به پروژه اعزام شده و کار بازرسی و کلیه تست های مورد نیاز انجام خواهد شد.

اگر دستگاه‌ مورد بازرسی بر اساس استاندارد مربوطه هیچ عدم انطباقی نداشت، گواهینامه سلامت جرثقیل را دریافت خواهد کرد. در غیر این صورت گزارش عدم انطباق تصویری با شرح تمام جزییات (طبق نمونه) برای کارفرما ارسال می شود. برای رفع عدم انطباقات دو ماه فرصت در نظر گرفته شده است. در صورت وجود عدم انطباق، بازرسی دوم آستا همیشه رایگان است.

بازرسی جرثقیل

بازرسی جرثقیل سقفی

بازرسی جرثقیل سقفی باید توسط بازرس فنی یا بازرس شخص ثالث ذیصلاح انجام شود. این آزمون شامل موارد زیر است و طی آن باید هرگونه عیب، شرایط یا صدای غیر عادی و اشکال عملکردی جرثقیل در بازرسی جرثقیل سقفی مورد توجه قرار گیرد:

  1. بالا بردن و پایین آمدن مجموعه قلاب
  2. حرکت کالسکه
  3. حرکت پل
  4. سوئیچ‌های کنترل حدود: تنظیمات سوئیچ‌های کنترل حدود باید بوسیله آزمون‌های حرکت بالابر با قلاب خالی و با افزایش سرعت به میزان حداکثر سرعت، تعیین شود. مکانیزم عمل تجهیزات کنترل حدود باید به گونه‌ای قرار گیرد که این تجهیزات به منظور جلوگیری از برخورد قلاب یا مجموعه قلاب با هر قسمت کالسکه یا جرثقیل، در تمام شرایط و درزمان مناسب عمل کنند.
  5. تجهیزات قفل کننده، محدود کننده و نشان‌ دهنده در صورت وجود.
بازرسی جرثقیل

تست بار نامی

بار مجاز دستگاه در زمان کارکرد نباید بیش از ۱۰۰ % بار تست باشد. حداکثر بار مجاز جهت تست جرثقیل سقفی نباید بیش از ۱۰۰% ظرفیت نامی دستگاه باشد. تست بار نامی باید شامل حرکات زیر باشد:

  • در تست جرثقیل سقفی بار تا فاصله مناسبی بالا برده شود تا اطمنیان حاصل شود که بار به طور کامل به اجزاء جرثقیل اعمال شده است.
  • هنگام تست جرثقیل سقفی کالسکه به همراه بار در تمام طول پل حرکت داده شود.
  • در هنگام تست کالسکه به منتهی‌الیه دو طرف پل منتقل شده و سپس پل در تمام طول مسیر حرکت داده شود.
  • هنگام تست جرثقیل درحین پایین آوردن بار آزمون، بار بوسیله ترمز متوقف و نگه داشته شود.
  • در حین تست بار جرثقیل اندازه گیری مقدار جریان و ولتاژ و سرعت و حداکثر مسافت مجاز طی شده پس از اعمال ترمز انجام شود.
  •  حداکثر خیز مجاز تیر اصلی درحالت تست بار نامی باید اندازه گیری شده و نباید بیش از ۱٫۸۸۸ دهانه باشد.

برای بازرسی جرثقیل سقفی می‌توانید چک لیست مربوطه تهیه شده توسط مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار را از اینجا دانلود نمایید.

۳۰ نکته ایمنی کاربری جرثقیل سقفی

  • ۱. اپراتور جرثقیل سقفی باید در حین عملیات باربرداری توجه کامل به عملیات داشته باشد. وی بایستی از مواردی که تمرکز را منحرف می‌کند دوری نماید.

  • ۲. در صورت استفاده از کنترل از راه دور (ریموت) روزانه آن را بازرسی کنید.

  • ۳. اپراتور جرثقیل مسئولیت مستقیم ایمنی عملیات را بر عهده دارد.

  • ۴. در صورت بروز شرایط ناایمن و موارد خطرناک اپراتور باید کار را متوقف نماید.

  • ۵. اپراتور باید هنگام حرکت جرثقیل از آژیر هشداردهنده، بوق و امثالهم برای هشدار پرسنل محوطه عملیات استفاده نماید.

  • ۶. جابجایی بار از روی سر نفرات ممنوع است.

  • ۷. هنگام پایان کار تمام کلید و سوئیچها را در وضعیت خاموش قرار دهید.

  • ۸. مقدار تناژ مجاز دستگاه بصورت درشت و خوانا روی پل دستگاه نوشته شود.

  • ۹. تمام راهروها و مسیرهای رفت و آمد جرثقیل باید فاقد هرگونه مانعی برای تردد باشد.

  • ۱۰. فاصله مجاز بین دو جرثقیل که روی یک ریل رفت و آمد میکنند برای جلوگیری از برخورد در نظر گرفته شود.

  • ۱۱. در کابین اپراتور یک دستگاه کپسول آتش نشانی شارژ شده وجود داشته باشد.

  • ۱۲. همیشه مسیر حرکت جرثقیل را تمیز و خلوت نگهدارید.

  • ۱۳. محوطه عملیات باربرداری از روشنائی کافی برخوردار باشد.

  • ۱۴. موانع و ضربهگیرهای انتهای پل مقاومت کافی در برابر ضربات احتمالی داشته باشند.

  • ۱۵. ضربهگیرها باید روزانه قبل از شروع شیفت کاری بازرسی شوند.

  • ۱۶. گردگیرهای ریل (Rail Sweep) برای جلوگیری از تجمع گرد و غبار باید در مسیر و جلوی چرخه نصب شود.

  • ۱۷. قلاب به ضامن ایمنی (Safety Latch) مجهز باشند.

  • ۱۸. قلاب جرثقیل دقیقا باید بالای مرکز گرانش بار قرار گیرد تا از تاب خوردن و چرخش بار جلوگیری شود.

  • ۱۹. در صورت استفاده از اسلینگ (زنجیر، سیم بکسل، بلت) برای عملیات باربرداری، اینگونه تجهیزات متناسب با تناژ دستگاه به کار گرفته شوند.

  • ۲۰. زمانی که قلاب در پایینترین وضعیت ممکن قرار دارد حداقل ۲ دور کامل سیم بکسل روی درام باقی مانده باشد.

  • ۲۱. قلاب به راحتی و آزادانه بچرخد.

  • ۲۲. اسلینگها طبق روشهای ایمن به بار بسته شوند.

  • ۲۳. استفاده از ادوات باربرداری معیوب و فرسوده ممنوع است.

  • ۲۴. تمام تجهیزات برقی به سیستم اتصال زمین، کلیدهای محافظ جان و فیوزهای مناسب متصل باشند.

  • ۲۵. برای کنترل بار و جلوگیری از نوسان آن، از طناب مهار (Tag line) در انتهای بار استفاده شود.

  • ۲۶. تمام وسایل و تابلوهای برقی به علائم هشدار دهنده نظیر خطر برق گرفتگی مجهز شوند.

  • ۲۷. کلیه کنترل کنندهها و قطع کنهای الکتریکی و کنتاکتورها توسط بازرس برق به طور منظم بازرسی شوند.

  • ۲۸. حداقل فاصله بین جرثقیل و نفراتی که در مجاورت آن مشغول به کار هستند باید ۶ متر باشد.

  • ۲۹. حداکثر ولتاژ صفحه کلید آویزان (Pendant) نباید از ۱۲۵ ولت متناوب یا ۲۵۰ ولت مستقیم بیشتر باشد.

  • ۳۰. برای جرثقیل سقفی حتماُ گواهینامه سلامت بگیرید.

جدول بار جرثقیل چیست؟

جدول بار مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها و الزامات برای کارکرد ایمن جرثقیل و ظرفیت های مجاز باربرداری بوم در شرایط مختلف کاری می باشد. هر جرثقیل جدول بار مخصوص به خود را دارد. استفاده صحیح از جدول بار نقش بسیار مهمی در ایمنی عملیات باربرداری ایفا می‌کند. اپراتور جرثقیل بایستی طی دروه‌های آموزشی، دانش و تجربه استفاده از جدول بار جرثقیل را کسب کرده باشد.

در خصوص جدول بار دو نکته بسیار حائز اهمیت است:

  • در دسترس بودن جدول بار – اپراتور جرثقیل بایستی جدول بار مربوط به جرثقیل مورد استفاده خود را همیشه در دسترس داشته باشد و با توجه به اطلاعات موجود در آن اقدام به باربرداری نماید.
  • استفاده صحیح از جدول بار – اپراتور جرثقیل باید با روش استفاده از جدول بار کاملاً آشنایی داشته باشد و بتواند به راحتی از جدول بار برای وزن های مختلف در عملیات باربرداری استفاده نماید.

در حین عملیات بازرسی جرثقیل، وجود جدول بار در کابین راننده و همچنین تسلط اپراتور به نحوه استفاده از آن نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد.

جدول بار جرثقیل

روش تعیین وزن بار

برای استفاده از جدول بار جرثقیل، اپراتور بایستی تخمین نسبتاً دقیقی از وزن بار داشته باشد. تعیین وزن بار پیش از عملیات باربرداری یکی از مهمترین عوامل پیشگیری از بروز حادثه در عملیات جابجایی بار است.

برای بدست آوردن وزن بار از روش‌های زیر استفاده می‌شود:

  • مشاهده وزن بار که روی جعبه یا خود بار توسط سازنده نوشته شده است. در این روش حتما توجه داشته باشید که وزن نوشته شده، وزن خالص بار است یا بار به همراه تجهیزات و متعلقات.
  • مراجعه به اسناد و برگه های بار، که توسط سازنده ارائه می شود جهت بدست آوردن وزن بار.
  • تعیین وزن با کمک باسکول ( زمانی که بار روی کفی تریلی یا کامیون است).
  • بدست آوردن وزن بار بصورت تخمینی با استفاده از جداول وزنی مواد. در این روش با استفاده از جداول وزنی مواد، وزن مخصوص یا همان چگالی مواد را بدست آورده و آنرا در حجم بار ضرب می کنیم تا وزن بار بدست آید.

دوره آموزشی بازرسی جرثقیل

ایمنی جرثقیل یکی از مهمترین دغدغه‌های امروز در پروژه‌ها است. بروز حوادث متعدد در عملیات باربرداری که عمدتاً به علت بی‌توجهی به موضوع ایمنی بوده است، باعث شده که امروز موضوع ایمنی و بازرسی جرثقیل یکی از مباحث داغ حوزه ایمنی شود.

افرادی که به طریقی با عملیات باربرداری و نصب جرثقیل سرو کار دارند لازم است اطلاعات کافی درباره جرثقیل و اصول کار آن داشته باشند. کار با جرثقیل بر اساس اصول ساده فیزیک است. لازمه درک و شناخت اصول کار  جرثقیل‌ها آشنایی مختصر با مفاهیم ساده فیزیک و مکانیک است. همه این اصول در دوره آموزش بازرسی جرثقیل شرکت بازرسی آستا آموزش داده می‌شود.

تجهیزات کمک آموزشی نقش مهمی در عمق بخشیدن به یادگیری داوطلبان ایفا می‌کند. شرکت آستا علاوه بر استفاده از اساتید مجرب، با بهره‌گیری از این تجهیزات از جمله شبیه‌ساز تاورکرین، انواع و اقسام تجهیزات لیفتینک و امکانات سمعی و بصری می‌تواند تخصصی‌ترین آموزش بازرسی جرثقیل را به شما ارائه نماید. ما امکان برگزاری دوره‌‌های آموزشی خود را هم در مرکز آموزش آستا و هم سایت مشتری داریم.

سابقه آموزشی

شرکت بازرسی آستا سالهاست که به عنوان مرکز آموزش مورد تایید سازمان استاندارد و سازمان فنی و حرفه‌ای به امر آموزش در این حوزه مشغول است. دوره تخصصی بازرسی جرثقیل، دوره اپراتوری تاورکرین، دوره ریگری تاورکرین،‌ دوره ایمنی و اپراتوری جرثقیل سقفی، دوره ایمنی جرثقیل‌های بندری عناوین برخی از دوره‌های برگزار شده توسط شرکت بازرسی آستا هستند.

شرکت آستا افتخار همکاری با بسیاری از صنایع فولاد، گمرکات ایران، صنایع سیمان، صنایع خودروسازی را در کارنامه خود دارد.

این دوره به چه کسانی توصیه می‌شود؟

  • بازرسین جرثقیل
  • کارشناسان و فعالان حوزه HSE (صنایع مختلف)
  • دانشجویان رشته های بهداشت حرفه ای، ایمنی صنعتی، HSE
  • دانشجویان رشته های فنی و مهندسی جهت آمادگی ورود به بازار کار

همه انواع جرثقیل طبق استاندارد ASME و بر اساس دستورالعمل ایمنی وزارت کار بایستی هر ۶ ماه یک‌بار بازرسی شده و گواهینامه سلامت جرثقیل را دریافت نمایند. شرکت بازرسی آستا تمامی مدارک و مجوزهای مورد نیاز را از مراجع ذیصلاح (سازمان استاندارد، مرکز تایید صلاحیت شرکت‌های بازرسی و وزارت کار) دریافت نموده است. ما با پرسنل متخصص خود در سراسر ایران، آمادگی خود را برای انجام امور بازرسی جرثقیل اعلام می‌داریم.

برای دریافت مشاوره در خصوص بازرسی انواع جرثقیل و تجهیزات بالابری، صدور گواهینامه سلامت و دوره‌های بازرسی جرثقیل با کارشناسان شرکت بازرسی آستا تماس بگیرید.