بازرسی در مبدا و بازرسی در مقصد
انتخاب مناسب ترین نقطه بازرسی کالا از میان نقاط رایج بازرسی (بازرسی در مبدا یا بازرسی در مقصد) به نوع بار، شرایط خریدار و فروشنده بستگی دارد. خریدار یا نماینده وی بر اساس این پارامترها مکان بازرسی را انتخاب می کند. نوع بار، هزینه بازرسی، هزینه آزمایش و صدور گواهی و مدت زمان انجام این مراحل، همگی در انتخاب مکان بازرسی موثر هستند.
انتخاب میان بازرسی در مبدأ یا مقصد
در اولین قدم باید بدانید که آیا کالای شما مشمول «استاندارد اجباری» هست یا خیر. فرآیند بازرسیِ کیفی و فنی در مبدأ و مقصد تفاوت چندانی با هم ندارد، اما زمانِ انجام آن بسیار مهم است.
چه زمانی بازرسی در مبدأ توصیه میشود؟
اگر کالای شما مشمول استاندارد اجباری باشد، باید در آزمایشگاههای مورد تأیید سازمان استاندارد ایران تست شود. از آنجایی که انجام این آزمایشها در داخل کشور ممکن است زمانبر باشد یا (در صورت عدم قبولی کالا) منجر به مرجوع شدن بار و خسارت سنگین شود، بهترین راهکار «بازرسی در مبدأ» است. با این کار، پیش از ارسال کالا از مشکلات احتمالی باخبر میشوید و جلوی ضرر را میگیرید.
چه زمانی بازرسی در مقصد کافی است؟
اگر کالای شما مشمول استاندارد اجباری نباشد و به تأمینکننده خود اطمینان کامل دارید، برای صرفهجویی در هزینه و زمان، میتوانید بازرسی را به «مقصد» موکول کنید. همچنین اگر کالا مشمول استاندارد اجباری است، اما آزمایشگاههای داخلی بهراحتی و در زمان کوتاهی امکان تست آن را دارند، بازرسی در مقصد گزینه مناسبی خواهد بود.
بازرسی در مبدا
بازرسی در مبدأ یکی از روشهای رایج در تجارت بینالملل است. در این روش، شرکت بازرسی بهعنوان شخص ثالث مستقل، کالا را قبل از حمل و مطابق حدود تعیینشده در قرارداد/درخواست خریدار بررسی میکند.
در بازرسی مبدأ چه چیزهایی بررسی میشود؟
بسته به سفارش خریدار، موارد زیر قابل انجام است:
- کنترل کمیت (تعداد، وزن، ابعاد، بستهها)
- کنترل کیفیت و مشخصات فنی/ظاهری طبق قرارداد
- بررسی بستهبندی
- نظارت بر بارگیری و حمل (در صورت درخواست)
- در برخی پروژهها: بررسیهای تکمیلی مثل کنترل ارزش/قیمت برای تأیید اطلاعات پروفرما (در صورت تعریف در قرارداد)
مهم: حدود بازرسی باید دقیق و مکتوب باشد تا گزارش نهایی قابل استناد و بدون ابهام باشد.
روش انجام بازرسی کالا در مبدا
برای انجام صحیح بازرسی در مبدأ، معمولاً این روند طی میشود:
- تعیین حدود بازرسی توسط خریدار (کمّی/کیفی/بستهبندی/بارگیری و…)
- اطلاعرسانی و هماهنگی با فروشنده/سازنده و دریافت موافقت جهت دسترسی به کالا
- انجام بازرسی در یکی از محلهای زیر (بسته به شرایط):
- محل تولید
- محل بستهبندی
- انبار فروشنده
- گمرک یا بندر مبدأ
- تنظیم گزارش فنی و ارائه نتیجه به خریدار
نکات اجرایی مهم
- اگر مدارک فنی، کاتالوگ، نقشهها و… مبنای ارزیابی هستند، بهتر است قبل از بازرسی در اختیار شرکت بازرسی قرار گیرند.
- موارد حساس مثل نوع کارتن، پالت، لیبلگذاری، شرایط نگهداری و… باید صریحاً در قرارداد ذکر شود.
- شرکت بازرسی یک نهاد مستقل است و صدور/ابطال گواهی، تابع نتیجه بازرسی و ضوابط قانونی است.
گواهی بازرسی در مبدا(COI) چیست؟
برخی کالاها طبق دستهبندی سازمان ملی استاندارد، مشمول استاندارد اجباری هستند؛ یعنی برای آنها استاندارد مدون وجود دارد و کالا باید با ضوابط اعلامی مطابقت داشته باشد.
در این حالت، نمونهبرداری و آزمون باید مطابق فرآیندهای مورد پذیرش انجام شود. اگر بازرسی و ارزیابی در مبدأ انجام شود، شرکت بازرسی میتواند گواهی COI (Certificate of Inspection) را برای مبدأ صادر کند؛ اگر همان فرآیند در مقصد انجام شود، COI مقصد صادر خواهد شد.
مدارک مورد نیاز برای صدور گواهی بازرسی در مبدا چیست؟
به طور متداول برای صدور COI، این مدارک مورد نیاز است:
- درخواست کتبی خریدار برای انجام بازرسی و عقد قرارداد
- قرارداد اصلی بین خریدار و فروشنده یا پیشفاکتور و الحاقات
- متن اعتبار اسنادی (L/C) و اصلاحیهها (در صورت وجود)
- پروفرما و اصلاحیهها (در صورت وجود)
- Packing List (لیست بستهبندی)
- Invoice (فاکتور)
- کد تعرفه HS Code و شماره استاندارد ملی/بینالمللی مرتبط
- کاتالوگ/بروشور، نقشهها، مشخصات فنی و ظاهری کالا
- اظهارنامه/تعهد انطباق کالا با استاندارد یا ضوابط فنی توسط تولیدکننده/عرضهکننده (در صورت نیاز پرونده)
- گواهی مبدأ (COO) (در صورت نیاز)
- Test Report معتبر از آزمایشگاه مورد تأیید (در صورت انجام آزمون)
نکته: بسته به نوع کالا و رویه پرونده، ممکن است مدارک تکمیلی هم درخواست شود.
بازرسی در مقصد
بسیاری از واحدهای تولیدی، کارخانهها و کارگاهها به دلیل نیاز فوری به مواد اولیه یا قطعات مورد نیاز خطوط تولید، برای تسریع در فرآیند واردات، کالا را بدون انجام بازرسی در مبدأ حمل میکنند. در این شرایط، بازرسی پس از ورود کالا به کشور و پیش از اظهار در گمرک انجام میشود که به آن بازرسی در مقصد (Destination Inspection) گفته میشود.
این نوع بازرسی معمولاً با هدف انجام تشریفات گمرکی و رعایت الزامات بانکها صورت میگیرد تا اطمینان حاصل شود کالا از نظر مقدار و مشخصات کلی با اطلاعات درجشده در اسناد تجاری مطابقت دارد. در اغلب موارد، این بازرسی بهصورت کمی انجام میشود و برای آن گواهی IC صادر میگردد.
با این حال، اگر کالا مشمول استاندارد اجباری باشد و فرآیند ارزیابی آن در مقصد انجام شود، پس از بررسی و تأیید انطباق کالا با استانداردهای مربوطه، گواهی COI در مقصد صادر خواهد شد. به طور کلی، بازرسی در مقصد بر بررسی و ارزیابی انطباق کالاهای وارداتی پس از ورود به کشور تمرکز دارد و برای کالاهایی که در فهرست بازرسی اجباری مقصد قرار دارند یا بدون گواهی انطباق (CoC) وارد شدهاند نیز اعمال میشود.
مراحل بازرسی در مقصد چیست؟
بازرسی مقصد بر ارزیابی انطباق کالاهای وارداتی پس از ورود به کشور متمرکز است. این امر برای همه کالاهای موجود در فهرست اجباری بازرسی مقصد و کالاهایی که بدون گواهی انطباق (CoC) تحت برنامه PVoC وارد شده اند، اعمال می شود. مراحل زیر برای بازرسی مقصد آمده است. (برنامه استانداردهای PVoC یک روش ارزیابی انطباق و راستیآزمایی است که برای کالاها/محصولات خاص در کشورهای صادرکننده مربوطه اعمال میشود تا از انطباق آنها با مقررات فنی و استانداردهای اجباری تأیید شده اطمینان حاصل شود.)
- دریافت فرم درخواست برای بازرسی مقصد : شرکت واردکننده برای دریافت خدماتبازرسیکالا در مقصد از طریق سامانه آنلاین شرکت بازرسی مستقل درخواست می کند و فرمی مانند مجوز موقت برای ورود کالاهای وارداتی پر می کند. این فرم با اسناد حمل و نقل مربوطه مانند قبض راه هوایی (AWB) / بارنامه (BL) / بارنامه جاده (RCN)، فاکتور تجاری، لیست بسته بندی همراه است.
- ارزیابی فرم درخواست : کلیه مدارک دریافتی از طریق سامانه درخواست آنلاین بر اساس ریسک، ماهیت و کمیت کالاهای وارداتی بازرسی قبلی در بندر ورودی ارزیابی می شود.
- مشاوره مالی برای جزئیات هزینه های بازرسی مقصد: برای کالاهای وارداتی که نیاز به آزمایش و گواهی بج دارند، فاکتور صادر می شود و واردکننده آن را از طریق سامانه درخواست آنلاین دریافت میکند.پرداخت هزینه بازرسی و آزمایش توسط واردکننده به شرح زیر است:
۱- هزینه بازرسی
۲- هزینه های تست – بسته به محصول متفاوت است.
۳- هزینه های صدور گواهینامه بچ – ۰.۲٪ از مجموع هزینه و حمل و نقل
کالاهای وارداتی که نیاز به بازرسی تأیید فیزیکی دارند، واردکننده باید هزینههای تأیید فیزیکی و هزینههای خدمات را بپردازد. کالاهای وارداتی به مقدار کم، برخی از وسایل شخصی، کالاهای دیپلماتیک هزینه های جداگانه دارند. - انجام بازرسی و نمونه برداری: بازرسی فیزیکی و/یا نمونه برداری توسط بازرس در بندر ورودی انجام می شود و گزارش بازرسی در سامانه درخواست آنلاین پر می شود. گزارش بازرسی توسط مشتری، از طریق سیستم برنامه آنلاین پذیرفته می شود. نمونه های جمع آوری شده در طول بازرسی برای بررسی انطباق به آزمایشگاه مربوطه ارسال می شود.
- تجزیه و تحلیل آزمایشگاهی : آزمایش و یا ارزیابی نمونه های جمع آوری شده بر اساس استانداردهای مناسب و مشخصات تایید شده در آزمایشگاه انجام می شود. نتایج و گزارشهای آزمایشی بهدستآمده به واردکنندگان ارسال میشوند.
- صدور مجوز ترخیص و یا گواهی بچ (batch) : مجوز ترخیص در بندر ورودی استفاده می شود. گواهی بج برای محموله بازرسی شده در صورتی صادر می شود که نمونه آزمایش شده با الزامات استاندارد مربوطه و یا مشخصات تایید شده مطابقت داشته باشد.
گواهی بازرسی در مقصد
این نوع بازرسی بیشتر جهت انجام تشریفات گمرکی و دستورالعمل های بانک ها به منظور حصول اطمینان از موجود بودن کالا به میزان اظهار شده در اسناد تجاری صورت می پذیرد که عموما نوع این بازرسی به صورت کمی است و گواهی IC برای آن صادر می شود.
چنانچه بازرسی استاندارد اجباری در مقصد صورت پذیرد؛ گواهی COI در مقصد صادر می شود.بازرسی مقصد بر ارزیابی انطباق کالاهای وارداتی پس از ورود به کشور متمرکز است. این امر برای همه کالاهای موجود در فهرست اجباری بازرسی مقصد و کالاهایی که بدون گواهی انطباق (CoC) وارد می شوند؛ اعمال می شود.بنابراین بسته به شرایط گواهی بازرسی در مقصد می تواند هم IC و هم COI باشد.
نکات لازم برای واردکننده های کالا
- اگر ثابت شود که محصول با الزامات استاندارد مربوطه مطابقت ندارد، برای صادرات مجدد به کشور مبدا یا به هزینه واردکننده دور ریخته می شود.
- کلیه محموله های تنظیم شده تحت برنامه PVoC که بدون بازرسی از کشور صادر کننده وارد می شوند، جریمه ای معادل ۱۵% از مجموع هزینه، حمل و نقل و بیمه (CIF) و هزینه های بازرسی مقصد به شرح فوق را به همراه خواهند داشت.
- از آنجایی که آزمایش ممکن است مدتی طول بکشد، واردکننده مجاز است پس از تکمیل بازرسی و جمعآوری نمونه برای آزمایش در بندر ورودی/نقطه ورودی، از طریق OAS برای آزادسازی مشروط درخواست کند. آزادسازی مشروط به محموله اجازه میدهد تا از بندر ورودی/نقطه ورودی به محل واردکننده رها شود تا از هزینههای ذخیرهسازی و/یا خرابیها جلوگیری شود. واردکننده موظف است فرم آزادی مشروط را به عنوان تعهدی مبنی بر عدم توزیع، استفاده یا فروش یا انتقال محصول تا زمانی که نتایج آزمایش از TBS منتشر نشود، پر کند.
- محصولات غذایی و آرایشی باید قبل از واردات ثبت شوند. بنابراین واردکننده(ها) باید نمونه(های) را قبل از واردات واقعی ارائه دهند.
محصولات شامل بازرسی فیزیکی و اجباری در مقصد
محصولات زیرباید تحت بازرسی فیزیکی و / یا آزمایش اجباری قرار گیرند:
- محصولات حیوانی و ماهیگیری (تازه و منجمد – فرآوری نشده)
- فرآورده های نفتی فله و روغن های پایه
- محموله های عمده غلات و حبوبات مانند برنج، گندم، جو، لوبیا، ذرت و غیره.
- کود
- لبنیات تازه
- محصولات تازه باغبانی
- گاز مایع (LPG)
- کلاه ایمنی موتورسیکلت
- فولاد به عنوان مثال میله های تخت، میله های زاویه ای، کانال ها، میله های گرد، میله های تغییر شکل یافته، RHS و SHS
سوالات متداول
زمان انجام بازرسی به نوع کالا، محل بازرسی و حجم محموله بستگی دارد، اما در بسیاری از موارد گزارش اولیه ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از بازرسی ارائه میشود.
معمولاً از طریق فرم ثبت درخواست در وبسایت یا تماس با شرکت بازرسی میتوان اطلاعات محموله، محل بازرسی، نوع کالا و زمان موردنظر را ارسال کرد تا هماهنگیهای لازم انجام شود.
واردکنندگان، صادرکنندگان، شرکتهای بازرگانی، تولیدکنندگان و کسبوکارهایی که در تجارت بینالمللی فعالیت دارند برای کاهش ریسک معاملات از این خدمات استفاده میکنند.
بهتر است درخواست بازرسی زمانی ثبت شود که تولید یا آمادهسازی کالا تقریباً تکمیل شده و قبل از بارگیری یا ارسال محموله انجام شود.
گزارش بازرسی معمولاً شامل شرح کامل وضعیت کالا، نتایج بررسیها، تصاویر از کالا و بستهبندی، مغایرتهای احتمالی و نتیجه نهایی بازرسی است.
معمولاً مواردی مانند تعداد کالا، کیفیت ظاهری، مشخصات فنی، بستهبندی، وزن، شرایط حمل، مطابقت با قرارداد یا پروفرما اینویس و همچنین بررسی اسناد مرتبط مورد ارزیابی قرار میگیرد.
بازرسی در مقصد امکان بررسی سلامت کالا پس از حملونقل را فراهم میکند. در این مرحله میتوان خسارات احتمالی، مغایرت با اسناد حمل و مشکلات بستهبندی را شناسایی و مستندسازی کرد.
بازرسی در مبدأ کمک میکند مشکلات احتمالی قبل از ارسال کالا شناسایی شوند. این کار ریسک دریافت کالای معیوب، مغایرت در تعداد یا کیفیت و هزینههای اضافی ناشی از مرجوعی یا اختلاف با فروشنده را کاهش میدهد.
بازرسی در مبدأ به بررسی کیفیت، کمیت، بستهبندی و مطابقت کالا با سفارش قبل از ارسال از کشور مبدأ گفته میشود. بازرسی در مقصد نیز پس از رسیدن کالا به مقصد انجام میشود تا از سلامت محموله، تطابق با اسناد و عدم وجود خسارت در حملونقل اطمینان حاصل شود.
