ایمنی جرثقیل و باربرداری اصولی

می‌دانیم که با پیشرفت صنایع و به ویژه صنعت ساختمان، استفاده از جرثقیل‌ها اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. آموزش ایمنی جرثقیل به صورت ناقص و یا ناکافی در مورد کار با آن ها می‏‌تواند خطرات زیادی به همراه داشته باشد و موجب خسارات مالی و جانی سنگینی شود.این خطرات شامل برخورد، تماس با خطوط برق، واژگونی، جدا شدن بازوی خرپاها، باز کردن بازوی مشبک، سقوط اجسام و … می‌شود.بنابراین با توجه به اهمیت جرثقیل ها در صنایع مختلف، یادگیری و اجرای اصول ایمنی آنها بسیار اهمیت دارد.

هر جرثقیل در طول عمر کارکرد خود می تواند به صورت بالقوه حوادث متعددی را به وجود آورد. این حوادث می توانند هم مالی و هم جانی و غیر قابل بازگشت باشند. بازرسی ادواری (شش ماهه یا سالیانه) که توسط شرکت های دارای صلاحیت انجام می شود و همچنین بازرسی های روزانه و ماهیانه که توسط اپراتور جرثقیل انجام می شود می تواند نقش مهمی در کاهش حوادث داشته باشند. اهم حوادث جرثقیل به شرح زیر هستند:

• خطرات الکتریکی
• بار گذاری بیش از حد مجاز
• خطرات مسیر جرثقیل
• خطرات آتش سوزی در جرثقیل
• سقوط جرثقیل از پرتگاه
• رانش زمین زیر جرثقیل
• سقوط بار جرثقیل

رعایت نکات زیر تضمین کننده ایمنی جرثقیل است.

1. دستگاه شما بایستی مجوز سلامت فنی CERTIFICATE  را از مرکز مجاز اخذ که پس از کنترل تمامی قسمتهای دستگاه برای مدت معین صادر می شود .
2. پیش از شروع کار با دستگاه از نشتی روغن ،سالم بودن سیم بکسل ها وکلید قطع کننده و ترمز ها مطمئن شوید .
3. قبل از شروع کار هوک واهرم ها را امتحان کنید .
4. پیش از جک زدن ،محل را بازرسی نموده وحتما در زیر جکها الوار قرار دهید .
5. مطمئن شوید در بالای سر شما شبکه برق وجود ندارد .
6. حداقل فاصله ایمن از جریان برق ۶ متر است.
7. پیش از بلند کردن بار ،با بوق زدن دیگران را مطلع سازید
8. مطمئن شوید که ریگر شما علائم وقوانین مربوط به کار خود را دقیقا می داند واطلاعات فنی در مورد کار خود را دارد .
9. راننده باید طرز کار با جدول بار load chart  را بداند.
10. اگر وزن بار به اندازه ظرفیت نهایی جرثقیل باشد ،با کنترل واحد ایمنی جابجا گردد.
11. روی بدنه تمامی وسایل بالابرنده باید safe working load (S.W.L)   میزان بار مجاز   نوشته شده باشد
12. در هوای طوفانی یا بادهای شدید کار باید متوقف گردد .
13. رانندگان جرثقیل بایستی دارای گواهینامه معتبرباشند ومعاینه پزشکی شوند. .
14. بارهای سنگین با نظارت مسئولین ایمنی وحتما صبح  نصب گردد تا در صورت بروز اشکال در نصب ،زمان کافی برای رفع آنها وجود داشته باشد و نفراتی که در ارتفاع کار میکنند بایستی بوسیله MAN BASKET  جابجا شوند واز آویزان شدن به هوک خودداری نمایند.
15. در زمان تخلیه وبارگیری راننده باید در کابین خود نشسته باشد.
16. هنگام کار گوش کردن به ضبط صوت و .. توسط راننده ممنوع است
17. تمامی عملیات بارگیری وتخلیه بایستی به آرامی صورت گیرد .
18. تحت هیچ شرایطی بار نبایستی برای مدت طولانی به صورت معلق در هوانگه داشته شود .
19. پس از اتمام کار بوم جمع شود  ودر کابین قفل شود .
20. در نوع بوم خشک اگر طول بوم زیاد است به صورت افقی روی زمین قرار گیرد .
21. در زمان استفاده از تک وایر اهرم سقوط آزاد را که سبب میشود سیم بکسل با سرعت زیاد حرکت نماید بکار نگیرید.
22. در زمان استفاده از JIB  به مقدار باری که میتوان بلند کرد توجه نمایید .
23. راننده باید فقط فرمان ریگر را برای جابجایی بارها رعایت نماید.
24. ریگر بایستی یک نفر باشد
25. تحت هیچ شرایطی نفر بین بار و جسم  دیگر قرار نگیرد.
26. چنانچه تعادل جرثقیل بهم بخورد در نوع تلسکوپی میتوان بوم راجمع کرد در نوع بوم خشک بوم بایستی به سمت بالا کشیده شود .
27. کلیه بارها ونیز سبد حمل نفر در زمان جابجایی بوسیله طناب مهار TAG LINE  کنترل شوند .
28. طناب مهار TAG LINE  نبایستی به هوک ، بکسل و شکل بسته شود.
29. بارهای مختلف از نظر سایز بایستی جداگانه حمل شوند .
30. هرگز زیر و روی بار معلق نایستید
31. از تسمه ها،شگل ،وایر ،هوک و..استاندارد که S.W.L دارد استفاده نمایید.
32. نصب کپسول آتش نشانی در اتاق راننده الزامی بوده وراننده وریگر بایستی نحوه کار کردن با آن را بدانند .
33. در زمان پارک کردن جرثقیل حتما از جکهای تعادلی استفاده نمایید .
34. جکهای تعادلی در حین کار بایستی کاملا بیرون آمده وبا یکدیگر موازی باشند
35. هیچ وسیله هیدرولیکی مانند جکهای تعادلی ،بازوهای بالابرنده و .. نبایستی نشتی روغن داشته باشند
36. در زمان حرکت دستگاه هیچ فردی سوار دستگاه نشود حتی ریگر .
37. ضامن نگهدارنده هوک که به اصطلاح SAFETY LATCHES  گفته میشود نقش مهمی در جلوگیری از سقوط بار دارد .
38. شرایط بد جوی می تواند در زمان انتقال بار ،شرایط کار را به نحوی تغییر دهد که سبب ایجاد حادثه گردد .
39. در زمان بلند کردن بار ،بایستی کاملا در مرکز ثقل دستگاه قرار داشته باشد در غیر این صورت بار میتواند بر جرثقیل اعمال نیرو کرده وتعادل آنرا بهم بزند (بار بصورت پاندولی در می آید)
40. در زمان نقل وانتقال بار کسی روی بار یا قلاب جرثقیل آویزان نشود .
41. در زمان جابجایی بار تا حد امکان به سطح زمین نزدیک باشد
42. بلت ها BELT قبل از کار چک شوند تازدگی یا پارگی نداشته باشند
43. در گوشه های تیز بار برای جلوگیری ازصدمه به بلت وزنجیر از پدینگ یا SOFTNER  استفاده شود
44. هرگز بلت یا زنجیر را از زیر بار نکشید
45. مواظب باشید که بلت ،بکسل،زنجیر زیر بار سنگین قرار نگیرند .
46. BELT,WIRE.CHAIN  در جای خشک ومناسبی نگهداری شوند .
47. حداقل فاصله بین جرثقیل در حال گردش واجسام ثابت ۶۰۰ میلیمتر است
48. راننده باید دقیقا بار راببیند و در جایی که راننده دید ندارد از رادیوبی سیم یا وسیله دیگر برای ارتباط استفاده نماید
49. راننده باید از نظر بینایی وشنوایی در وضع خوبی قرار داشته باشد
50. تمامی دستورات وتصمیم ها دقیقا ،واضح ،روشن و شفاف بیان شوند.
51. ریگر باید علامتهای استاندارد ریگری را بداند وبا راننده هماهنگ باشد
52. برای جابجایی بار هایی که سنگین هستند ابتدا به اندازه ۱۵۰ میلیمتر از زمین بلند کنید و اگر اتفاقی نیفتاد با احتیاط کامل بار را جابجا نمایید
53. وسایل مانند آجر یا سنگ توسط بسکتهایی که کاملا محکم وارتفاع مناسبی دارند جابجا شوند تا از سقوط بار جلوگیری شود
54. اطراف محوطه LIFTING  کاملا توسط نوار خطر وتابلوهای هشدار دهند نظیر(خطر سقوط بار  و ..)مشخص ومعین شوند.
55. Man Basket  ها نیز باید دارای S.W.L  باشند
56. افرادی که داخل MAN BASKET  کار میکنند بایستی :
    1. از HARENESS  استفاده نمایند
    2. دستگیره داخلی در MAN BASKET  تعبیه شده باشد.
    3. جهت جلوگیری از سقوط اشیا تمهیدات ایمنی در نظر گرفته شود .
    4. MAN BASKET  به طناب مهار بسته شود .
57. از گره زدن زنجیر ها برای کوتاه کردن طول آنها خودداری شود .
58. تمامی قسمتهای جرثقیل به شکل روزانه ،هفتگی ،ماهیانه وسالیانه بررسی ودر برگه ثبت شود
59. SLING  های دو یا سه ساقه بایستی توسط حلقه به شگل وصل شوند .
60. زاویه بین ساقه ها ۹۰ درجه می باشد .
61. بکسلها وسیم هایی که ضربه خورده اند نبایستی بکار برده شوند
62. برای افزایش طول زنجیر از پیچ ومهره استفاده نکنید.
63. سیم بکسلها در صورت زدگی ،زنگ زدگی و پارگی یک رشته از ۲۰ رشته (بیش از ۵ درصد )نباید مورد استفاده قرار گیرند .
64. طنابهای طبیعی ومصنوعی نبایستی به مواد شیمیایی (اسید ،باز و.. ) آلوده شوند .
65. SLING  ها بایستی کاملا صاف وبدون تاب خوردگی باشند.
66. استفاده از بکسل بدون END LESS( انتهای مسدود نشده) را کنار بگذارید
67. بار را روی الوار باریک بگذارید تا بلت وبکسلها زیر بار نمانند
68. محوطه عملیات LIFTING  بایستی کاملا آزاد ،خلوت و راننده فضای کافی برای انجام عملیات را داشته باشد.
69. روشنایی  محوطه عملیات LIFTING  بایستی فراهم گردد .
70. چراغ های جرثقیل شامل بوم ،جلو ،عقب،خط،ترمز،و.. بایست سالم باشند .
71. مانعی بین راه رسیدن بار به محل مورد نظر وجود نداشته باشد
72. قبل از شروع کار محل بارگیری وفرود بار را بررسی نمایید .
73. هنگام کار در سراشیبی مراقب سقوط بار وجرثقیل باشد
74. OUT RIGGER  جکهای تعادلی را از برخورد با موانع محافظت نمایید.
75. موقعی که بار را جابجا میکنید کاملا مراقب باشد تا افراد زیر بار نباشند .
76. در مورد جرثقیلهای برجی :
    1. وزنه های تعادلی کاملا محکم شده باشند .
    2. مقاومت زمین وسستی خاک را در نظر بگیرید
    3. محل فرود بار تا جای ممکن مسطح وصاف باشد
    4. PERMIT لازم را از ایمنی بگیرید
    5. از تاب خوردن بار جلوگیری نمایید.
    6. رادیو بیسیم خود را چک نمایید.
    7. با دید کامل کار نمایید.
77. سیم بکسلها کاملا در درام قرار گرفته باشند و روی یکدیگر پیچ نخورده باشند.
78. بار را طوری روی هم بچینید که امکان برداشتن ایمن آن وجود داشته باشد و فضای کافی برای ترددماشین آلات بین آن در نظر گرفته شود.
79. سیم بکسلها نبایستی خم شوند.
80. سیم بکسلها طبق توصیه سازنده روغن کاری شوند واز تماس آنها با اسیدها وفلزات داغ و مواد خورنده جلوگیری شود.

ارزیابی ایمنی جرثقیل یک فرآیند تخصصی و چندمرحله‌ای است که با هدف اطمینان از عملکرد ایمن، جلوگیری از حوادث، و افزایش طول عمر دستگاه انجام می‌شود. در ادامه به‌طور خلاصه و کاربردی مراحل ارزیابی ایمنی جرثقیل را معرفی می‌کنم:

1.      بازرسی چشمی اولیه (Pre-Use Inspection)

قبل از شروع کار با جرثقیل، باید بررسی‌های روزانه توسط اپراتور یا مسئول ایمنی انجام شود:

• بررسی سیم‌بکسل‌ها و زنجیرها از نظر خوردگی، شکستگی، تاب‌خوردگی یا ساییدگی
• بررسی قلاب (Hook) از نظر ترک، خستگی یا قفل نبودن ضامن ایمنی
• بررسی سیستم ترمز و حرکت‌های جرثقیل
• نشتی روغن یا هیدرولیک
• تابلوهای هشداردهنده و چراغ‌ها

2.      کنترل اسناد و مستندات فنی

• داشتن دفترچه راهنمای سازنده
• مدارک بازرسی‌های قبلی و گواهی سلامت
• تطابق مشخصات دستگاه با ظرفیت کاری تعیین‌شده (SWL)

3.      بازرسی فنی دوره‌ای (با بازرس مجاز)

این بازرسی معمولاً هر ۶ یا ۱۲ ماه یک‌بار توسط بازرس دارای تأییدیه سازمان ملی استاندارد انجام می‌شود. در آن موارد زیر بررسی می‌شود:

• تست عملکرد اجزا الکتریکی و مکانیکی
• اندازه‌گیری ارت و اتصال بدنه به زمین
• بررسی وضعیت ریل‌ها و چرخ‌ها
• تست بارگذاری (Load Test) در صورت نیاز

4.      بررسی مطابقت با استانداردهای ایمنی

از جمله:

• استاندارد ASME B30برای انواع جرثقیل‌ها
• استاندارد ملی ۱۰۲۸۱ ایران برای جرثقیل سقفی
• الزامات HSE و آیین‌نامه حفاظت فنی

5.     ارزیابی محیط کار و عوامل خطرساز

• فضای کافی برای حرکت ایمن جرثقیل
• عدم وجود مانع یا خطوط برق در مسیر
• کنترل عوامل انسانی )آموزش اپراتور، استفاده از PPE مناسب)

6.      تهیه گزارش ایمنی و صدور گواهی سلامت جرثقیل

در پایان بازرسی فنی، یک گزارش رسمی شامل موارد غیرایمن، توصیه‌های اصلاحی و در صورت تأیید، صدور گواهی سلامت معتبر صادر می‌شود.

برای ارزیابی ایمنی جرثقیل باید هم بازرسی‌های روزمره توسط اپراتور انجام شود و هم بازرسی فنی تخصصی دوره‌ای توسط شرکت‌های تأیید شده انجام شود. این کار علاوه بر افزایش ایمنی، از تعطیلی‌های ناگهانی و خسارات سنگین جلوگیری می‌کند.

در زمان استفاده از هر نوع جرثقیل توجه به این نکات ضروری است و متضمن حداکثر ایمنی برای اپراتور جرثقیل و اعضای تیم لیفتینگ می‌باشد.

• بار را به صورت عمودی بالا و پایین ببرید و از نوسان آن جلوگیری کنید.

• بازدید روزانه‌ی اپراتور از کلیه قسمت‌ها پیش از شروع کار الزامی است.

• حداکثر ظرفیت مجاز جرثقیل باید مشخص و روی دستگاه حک شده باشد.

• چرخ‌دنده‌ها و انتقال نیرو باید حفاظ مناسب داشته باشند.

• بار هرگز نباید برای مدت طولانی معلق بماند.

• برای بارهای سنگین، ابتدا بار را ۱۵۰ میلی‌متر از زمین بلند کرده و سپس با احتیاط جابجا کنید.

• در مواقع دید ناقص اپراتور، یک ریگر علامت‌دهنده لازم است.

• ترمزهای حفاظتی باید سالم و قادر به تحمل ۱/۵ برابر ظرفیت مجاز باشند.

• حداقل دو دور کابل باید هنگام پایین‌ترین حالت بار روی غلتک باقی بماند.

• حداقل فاصله ایمن از جریان برق: ۶ متر.

• دستگاه باید دارای گواهی سلامت فنی معتبر باشد.

• اجازه ندهید افراد از زیر بار یا بوم عبور کنند و از عبور بار از بالای سر افراد خودداری کنید.

• محل تخلیه بار باید پیش از بلند کردن آماده باشد.

با توجه به نوع بار و شرایط باربرداری ادوات باربرداری مختلفی وجود دارد که از جمله آنها می توان زنجیر، تسمه، سیم بکسل، شگل، آی بولت، ورق گیر، بشکه گیر، را نام برد، این تجهیزات به منظور اطمینان از سلامت آنها و جلوگیری از صدمات جانی و مالی باید توسط اشخاص ثالث مورد بازرسی قرار گرفته و گواهینامه ایمنی و سلامت دریافت نمایندبرای مطالعه بیشتر درباره تجهیزات باربرداری کلیک کنید.

در زیر فیلمی از اصول باربرداری جرثقیل و ایمنی جرثقیل مشاهده می کنید ؛ این فیلم همچنین خطاهای رایج هنگام کار با جرثقیل را نمایش می دهد.

برای کار با جرثقیل، ایمنی ترکیبی از آموزش اپراتور و ریگر، رعایت ظرفیت مجاز (S.W.L)، بازرسی روزانه و دوره‌ای تجهیزات، و آماده بودن محل باربرداری است. بار باید عمودی بالا و پایین برده شود و از نوسان و معلق ماندن طولانی آن جلوگیری شود، مسیر حرکت جرثقیل و افراد آزاد و روشن باشد، و در شرایط جوی نامساعد کار متوقف شود. استفاده از MAN BASKET، طناب‌ها، شگل‌ها و بلت‌های استاندارد ضروری است و افراد هرگز نباید از زیر بار عبور کنند. تمامی تجهیزات باید سالم، بدون تاب‌خوردگی و مطابق استانداردها باشند، ترمزها و سیستم‌های حفاظتی کنترل شوند، و گواهی سلامت فنی معتبر جرثقیل پیش از کار موجود باشد. رعایت این اصول خطر حوادث را کاهش داده و عملکرد ایمن و طول عمر دستگاه را تضمین می‌کند.