انواع سیم بکسل چیست؟

سیم‌بکسل یا طناب فولادی، مجموعه‌ای از چندین رشته سیم فلزی است که به صورت مارپیچ به دور یک مغزی پیچیده شده‌اند. این ابزار در صنایع مختلف مثل لیفتینگ، جرثقیل‌ها، آسانسور، حفاری، بندرها، معدن، کشتی‌سازی و … کاربرد دارد.

به‌طور کلی سیم‌بکسل‌ها براساس چند معیار دسته‌بندی می‌شوند:

در دسته‌بندی سیم‌بکسل‌ها از نظر کاربرد، هر نوع سیم‌بکسل متناسب با شرایط کاری، ظرفیت بار، نوع دستگاه و محیط عملیاتی طراحی می‌شود. به همین دلیل، انتخاب سیم‌بکسل صرفاً بر اساس قطر یا جنس آن نیست، بلکه وابسته به کاربری و استانداردهای ایمنی همان حوزه است.

مغزی سیم‌بکسل بخش مرکزی آن است که رشته‌های سیم به دورش تابیده می‌شوند. انتخاب نوع مغزی، تأثیر مستقیم بر قدرت، انعطاف، وزن، مقاومت در برابر له‌شدگی و نوع کاربرد سیم‌بکسل دارد. به طور کلی سه نوع مغزی اصلی وجود دارد:

کی از مهم‌ترین ویژگی‌های سیم‌بکسل، نحوه تابیده شدن سیم‌ها و رشته‌ها به دور مغزی است که به آن Lay می‌گویند. نوع تاب سیم‌بکسل مستقیماً روی میزان انعطاف، مقاومت در برابر سایش، چرخش در زمان لیفت، طول عمر و نوع کاربرد تأثیر دارد. به طور کلی ساختار تاب در سیم‌بکسل به سه دسته اصلی تقسیم می‌شود:

سیم‌بکسل نتاب (Non-Rotating) یا  (Rotation Resistant) نوعی سیم‌بکسل تخصصی است که به گونه‌ای طراحی شده تا هنگام باربرداری سنگین و عمودی، دچار چرخش و تاب خوردگی نشود.در سیم‌بکسل‌های معمولی، وقتی بار سنگین وارد می‌شود، رشته‌ها به دلیل ساختار مارپیچی، تمایل به چرخش ایجاد می‌کنند. این چرخش می‌تواند باعث موارد زیر شود:

• پیچ خوردن قلاب و شگل (Shackle)
• باز شدن بار و سقوط
• له‌شدگی و پارگی سیم‌بکسل
• کاهش عمر مفید و افزایش خطرات ایمنی

سیم بکسل نتاب با طراحی چندلایه و جهت تاب متضاد این مشکل را حل می‌کند.

ساختار این نوع سیم‌بکسل معمولاً از ۲ یا ۳ لایه رشته سیم تشکیل می‌شود که هر لایه در جهت مخالف دیگری تابیده شده است. نتیجه: نیروی گشتاوری همدیگر را خنثی می‌کنند.

نمونه ساختار رایج:

• ۱۹×۷ ۱۹ رشته، هر رشته ۷ سیم
• 18×7
• 34×7
• ۳۵×۷ برای لیفت‌های بسیار سنگین

• جلوگیری از چرخش و تاب خوردگی بار

مهم‌ترین مزیت سیم‌بکسل نتاب، حذف نیروی گشتاوری است؛ یعنی وقتی بار سنگین بلند می‌شود، قلاب، شگل و خود بار نمی‌چرخند. این موضوع در کار با تاورکرین، جرثقیل موبایل و لیفت‌های بلند حیاتی است و احتمال رها شدن یا سقوط بار را به شدت کاهش می‌دهد.

• افزایش ایمنی در عملیات لیفتینگ

به دلیل عدم چرخش، خطراتی مثل پیچ خوردن سیم، تاب برداشتن قلاب، یا آسیب دیدن اتصالات کاهش می‌یابد. به همین دلیل، سیم‌بکسل نتاب در پروژه‌هایی که جان انسان‌ها یا تجهیزات گران‌قیمت در معرض خطر است انتخاب اول مهندسان ایمنی است.

• عمر طولانی‌تر نسبت به سیم‌بکسل معمولی

ساختار چندلایه آن باعث می‌شود فشار و تنش در طول سیم پخش شود و باعث کاهش خستگی فلزی، شکستگی زودهنگام و له‌شدگی گردد. در نتیجه، این سیم‌بکسل در شرایط سخت صنعتی دوام بیشتری دارد.

• مناسب برای بارهای سنگین و لیفت‌های عمودی بلند

چون ترکیب لایه‌ها در جهت مخالف تابیده شده‌اند، این سیم‌بکسل می‌تواند وزن‌های بسیار سنگین را بدون از دست دادن تعادل تحمل کند. به همین دلیل در دکل نفت، جرثقیل‌های دریایی، اسکله، معدن عمقی و لیفت‌های ۵۰ تا ۱۵۰ متری کاربرد دارد.

• جلوگیری از آسیب به متعلقات لیفت (قلاب، شگل، اسلینگ و…)

وقتی سیم‌بکسل معمولی می‌چرخد، باعث فشار و سایش روی اتصالات می‌شود. اما در نوع نتاب، از این آسیب‌ها جلوگیری می‌شود و تجهیزات لیفتینگ عمر بیشتری پیدا می‌کنند.

• حفظ تعادل بار و کنترل بهتر در زمان جابه‌جایی

در پروژه‌های عمرانی یا نفتی، معمولاً بار در ارتفاع جابه‌جا می‌شود. با سیم‌بکسل نتاب، اپراتور جرثقیل کنترل بیشتری روی بار دارد و احتمال چرخش و برخورد بار با سازه یا افراد به صفر نزدیک می‌شود.

سیم‌بکسل نتاب انتخاب ایده‌آل برای مواقعی است که:

•  بار سنگین است
•  لیفت عمودی و بلند انجام می‌شود
•  کوچک‌ترین چرخش می‌تواند حادثه ایجاد کند
•  تجهیزاتی مثل تاورکرین، جرثقیل موبایل یا دکل حفاری استفاده می‌شود

1. روغن‌کاری منظم برای افزایش عمر
2. بازرسی چشمی قبل از هر لیفت
3. شمارش تعداد شکستگی رشته‌ها طبق استاندارد ISO / EN
4. جلوگیری از عبور از پولی‌های کوچک
5. عدم استفاده از سیم‌بکسل تعمیرشده
6. تعویض در صورت له‌شدگی یا خوردگی بیش از حد

• اگر وزن بار سنگین است
• اگر بار به صورت عمودی بلند می‌شود
• اگر کار در ارتفاع زیاد انجام می‌شود (مثل تاورکرین)
• اگر چرخش بار می‌تواند خطر ایجاد کند
• اگر استاندارد محل کار شما الزام دارد (مثل OSHA، EN )

با وجود تمام مزایایی که سیم‌بکسل نتاب دارد، این نوع سیم‌بکسل به دلیل ساختار پیچیده، حساسیت به خمش، و نیاز به روانکاری و نگهداری اصولی، حتماً باید به‌صورت دوره‌ای بازرسی و آزمون شود. کوچک‌ترین آسیب در این نوع سیم‌بکسل می‌تواند منجر به چرخش ناگهانی یا پارگی در حین لیفتینگ شود و خسارت‌های جانی و مالی سنگینی به همراه داشته باشد.به همین دلیل، در پروژه‌های عمرانی، بندری، نفت و گاز، و تجهیزات جرثقیل سنگین، بازرسی دوره‌ای سیم‌بکسل نتاب نه یک انتخاب، بلکه الزام استاندارد ایمنی است.

شرکت بازرسی فنی آستا با دارا بودن مجوز رسمی سازمان ملی استاندارد ایران و کارشناسان متخصص، خدمات زیر را در حوزه سیم‌بکسل ارائه می‌دهد:

•  بازرسی چشمی و تست غیرمخرب سیم‌بکسل انواع جرثقیل‌ها
•  ارزیابی سلامت سیم‌بکسل‌های نتاب، معمولی، حفاری و دریایی
•  ارائه گزارش فنی و تأییدیه معتبر جهت بهره‌برداری ایمن
•  آزمایش حد بار مجاز (Load Test) و ارزیابی درصد سایش و شکستگی
•  مشاوره انتخاب سیم‌بکسل مناسب برای پروژه‌های عمرانی و صنعتی

اگر در پروژه خود از سیم‌بکسل نتاب استفاده می‌کنید، می‌توانید قبل از بروز حادثه، بازرسی دوره‌ای آن را به تیم آستا بسپارید تا از ایمنی، استاندارد بودن و طول عمر تجهیزات لیفتینگ خود مطمئن باشید.