بازرسی و نمونه‌برداری از واحدهای تولیدی داخلی
بازرسی و نمونه‌برداری از واحدهای تولیدی داخلی، بخشی از فرآیند نظارت بر اجرای الزامات استاندارد برای محصولاتی است که مشمول استانداردهای اجباری یا تشویقی هستند. در این فرآیند، کارشناسان شرکت بازرسی آستا مطابق ضوابط و دستورالعمل‌های مربوطه به واحد تولیدی مراجعه کرده و بسته به نوع مأموریت، بازرسی، نمونه‌برداری یا هر دو را انجام می‌دهند.هدف این صفحه، آشنایی واحدهای تولیدی با روال مراجعه بازرس، موارد مورد بررسی و نحوه انجام نمونه‌برداری است تا در زمان مراجعه، مسئولان واحد تولیدی و کنترل کیفیت با فرآیند کار آشنا باشند.
بازرسی از واحد تولیدی شامل چه مواردی است؟
در زمان بازرسی، بازرس با استفاده از چک‌لیست مربوط به بازرسی از واحد تولیدی یا خدماتی، موارد مختلفی را بررسی می‌کند. مهم‌ترین این موارد عبارت‌اند از:
- زیرساخت و محیط کار، ساختمان، تجهیزات و خدمات پشتیبان
- روش تولید و نحوه کنترل کیفیت در فرآیند تولید
- وضعیت انبار مواد اولیه و محصول نهایی
- مجوز کاربرد علامت استاندارد و اعتبار آن
- منابع انسانی و وضعیت مسئول کنترل کیفیت
- تجهیزات آزمایشگاهی و وضعیت کالیبراسیون آنها
- نتایج آزمون‌های انجام‌شده
- قرارداد یا ارتباط با آزمایشگاه همکار، در صورت وجود
در این مرحله، در صورت نیاز مدارک و سوابق مرتبط نیز بررسی می‌شوند. برای مثال، بازرس اعتبار پروانه کاربرد علامت استاندارد و همچنین صلاحیت مسئول کنترل کیفیت را بررسی می‌کند.
چه زمانی نمونه‌برداری انجام می‌شود؟
بر اساس دستورالعمل آستا، دفعات مراجعه برای بازرسی و نمونه‌برداری با توجه به وضعیت پروانه و شرایط تولید تعیین می‌شود.در سال اول، بازرسی و نمونه‌برداری حداکثر هر دو ماه یک‌بار و حداقل ۶ نمونه در سال انجام می‌شود. پس از سال اول اعتبار پروانه نیز این فرآیند حداقل ۴ نمونه در سال انجام می‌شود.برای محصولاتی که تولید آنها فصلی است، نمونه‌برداری در فصل تولید و هر ماه انجام می‌شود.همچنین ممکن است بر اساس ابلاغ اداره کل استاندارد استان، مأموریت بازرس صرفاً برای بازرسی یا صرفاً برای نمونه‌برداری باشد.
هنگام مراجعه بازرس چه اتفاقی می‌افتد؟
بازرس هنگام ورود به واحد تولیدی یا خدماتی، کارت شناسایی و کارت بازرس شرکت را به مسئولان محل ارائه می‌کند.همچنین پیش از ورود، در صورت وجود و امکان، هماهنگی لازم با مسئول ایمنی واحد انجام شده و نکات ایمنی موردنیاز دریافت می‌شود. در صورت وجود استاندارد ایمنی مرتبط با محصول، الزامات آن نیز در فرآیند بازرسی مورد توجه قرار می‌گیرد.
در ادامه، بسته به نوع مأموریت، یکی از این سه حالت انجام می‌شود:
- بازرسی و نمونه‌برداری همزمان
- انجام بازرسی
- انجام نمونه‌برداری
بنابراین، همه مراجعه‌ها الزاماً به معنای انجام نمونه‌برداری نیستند.
در زمان بازرسی چه مدارکی بررسی می‌شود؟
در فرآیند بازرسی، بازرس مواردی مانند موارد زیر را بررسی می‌کند:
- پروانه کاربرد علامت استاندارد و تاریخ اعتبار آن
- پروانه تأیید صلاحیت نماینده کنترل کیفیت
- سوابق کاری، بیمه یا تحصیلی نماینده کنترل کیفیت، حسب مورد
- سوابق مرتبط با کنترل کیفیت و آزمون محصول
- وضعیت تجهیزات آزمایشگاهی و کالیبراسیون آنها
همچنین حضور نماینده کنترل کیفیت واحد تولیدی مورد بررسی قرار می‌گیرد. در صورت عدم حضور مسئول کنترل کیفیت، فرآیند بازرسی ادامه پیدا می‌کند و این موضوع در قسمت نواقص گزارش بازرسی درج خواهد شد.
نمونه‌برداری از محصولات تولید داخل چگونه انجام می‌شود؟
نمونه‌برداری از محصولات تولید داخل باید از محل تولید یا انبار واحد تولیدی انجام شود.روش و میزان نمونه‌برداری بر اساس استاندارد ملی مربوط به همان کالا تعیین می‌شود. اگر استاندارد ملی مربوطه روش یا میزان نمونه‌برداری را مشخص نکرده باشد، نمونه‌برداری مطابق استانداردهای ملی یا ضوابط و مقررات سازمان انجام خواهد شد.پیش از نمونه‌برداری نیز سوابق بازرسی و نمونه‌برداری‌های قبلی بررسی می‌شود و نمونه‌برداری از محصولات مشمول استاندارد اجباری و تشویقی انجام می‌گیرد.
نمونه‌ها چگونه انتخاب می‌شوند؟
روش انتخاب نمونه به روش تصادفی و نوع محصول و نحوه عرضه یا نگهداری آن بستگی دارد.برای مثال، در محصولاتی که به‌صورت بسته‌بندی، پارت، جعبه یا کانتینر نگهداری می‌شوند، نمونه‌ها باید به‌صورت مناسب و تا حد امکان از بسته‌ها، پالت‌ها یا دسته‌های متفاوت انتخاب شوند.
در محصولاتی که دارای شماره سریال یا بارکد هستند، امکان استفاده از روش انتخاب تصادفی برای تعیین نمونه‌ها وجود دارد. برای اقلام فله نیز ممکن است با تقسیم‌بندی بهر به طبقات و انتخاب نمونه از موقعیت‌های مختلف، از انتخاب نمونه‌های اریب و غیرنماینده جلوگیری شود.
هدف از این روش‌ها آن است که نمونه انتخاب‌شده تا حد امکان نماینده مناسبی از بهر مورد بررسی باشد.
نمونه شاهد و پشتیبان چیست و چه کاربردی دارد؟
همزمان با نمونه اصلی، در موارد مربوط، نمونه شاهد و پشتیبان نیز تهیه می‌شود. نمونه‌ای است که همزمان با نمونه اصلی و با شرایط یکسان برداشت شده و مشخصات آن به‌صورت غیرقابل تغییر روی نمونه درج می‌شود. سپس نمونه ها پلمپ شده و به مسئول واحد تولیدی تحویل داده می‌شود.
مسئولیت نگهداری نمونه شاهد و پشتیبان بر عهده مدیر کنترل کیفیت واحد تولیدی یا مسئول واحد نمونه‌برداری‌شده است.نمونه شاهد و پشتیبان معمولاً تا دو ماه پس از صدور نتایج آزمون برای ارزیابی مجدد اعتبار دارد. برای محصولاتی که مدت مصرف آنها کمتر از دو ماه است، این مدت مطابق زمان انقضای محصول خواهد بود.در صورتی که صاحب کالا تمایلی به دریافت یا نگهداری نمونه شاهد نداشته باشد، این موضوع در فرم مربوط ثبت شده و مطابق دستورالعمل، حق اعتراض نسبت به این موضوع سلب خواهد شد.
نمونه‌ها چگونه پلمپ و به آزمایشگاه ارسال می‌شوند؟
پس از نمونه‌برداری، نمونه‌ها با استفاده از برچسب یا پلمپ دارای شماره سریال مشخص، نشانه‌گذاری و پلمپ می‌شوند.نمونه‌ها باید مطابق شرایط نگهداری تعیین‌شده در استاندارد ملی مربوط به کالا حفظ شوند و به آزمایشگاه مورد قبول سازمان تحویل داده شوند.
آستا نمونه‌ها را باید به آزمایشگاه تعیین‌شده توسط اداره امور آزمایشگاه‌های اداره کل استاندارد استان مربوطه تحویل دهد. برای نمونه‌هایی که شرایط خاص دارند، مطابق استاندارد و دستور اداره استاندارد استان اقدام می‌شود.در برخی موارد، مانند نمونه‌های حجیم یا شرایط خاص، نحوه جابه‌جایی و تحویل نمونه مطابق دستورالعمل مربوط انجام خواهد شد.
گزارش بازرسی و نمونه‌برداری چگونه ثبت می‌شود؟
پس از انجام بازرسی و نمونه‌برداری، گزارش‌های مربوط مطابق فرم‌های تعیین‌شده تکمیل می‌شوند.در صورت انجام نمونه‌برداری، فرم گزارش نمونه‌برداری در چهار نسخه تنظیم و پس از امضای مسئول کنترل کیفیت و مسئول واحد، یک نسخه به واحد تولیدی تحویل می‌شود. نسخه‌های دیگر برای ارسال نمونه به آزمایشگاه و ثبت سوابق مورد استفاده قرار می‌گیرند.
همچنین گزارش بازرسی و نمونه‌برداری باید مطابق فرم تکمیل‌شده، در سامانه نظارت بر اجرای استاندارد ثبت و به آزمایشگاه تعیین‌شده ارجاع شود.
آیا نمونه‌برداری همیشه به یک شکل انجام می‌شود؟
خیر. روش نمونه‌برداری به ماهیت کالا و شرایط نگهداری و عرضه آن بستگی دارد.در دستورالعمل آستا برای شرایط مختلف، روش‌هایی برای نمونه‌برداری از:
- کالاهای بسته‌بندی‌شده و پارت‌ها
- کالاهای دارای شماره سریال یا بارکد
- مواد و کالاهای فله
- مایعات
- گازها
- کالاهای حجیم
- نمونه‌های دارای شرایط خاص حمل و نگهداری
پیش‌بینی شده است.
برای نمونه، در مورد مایعاتی که کاملاً مخلوط هستند، نمونه می‌تواند از موقعیت‌های مختلف برداشت شود و اگر محصول در چند ظرف یا بشکه قرار داشته باشد، تا حد امکان نمونه‌ها از ظروف متفاوت انتخاب می‌شوند. برای گازها نیز از کپسول‌های مخصوص نمونه‌برداری استفاده می‌شود.
واحد تولیدی هنگام مراجعه بازرس چه نکاتی را بهتر است در نظر داشته باشد؟
برای اینکه فرآیند بازرسی و نمونه‌برداری بدون ابهام انجام شود، بهتر است مسئولان واحد تولیدی و کنترل کیفیت از روند مراجعه و مدارک مورد بررسی آگاه باشند.
به‌طور کلی، در زمان مراجعه بازرس:
- کارت شناسایی و کارت بازرس ارائه می‌شود.
- موارد مربوط به ایمنی پیش از ورود مورد توجه قرار می‌گیرد.
- حضور و وضعیت مسئول کنترل کیفیت بررسی می‌شود.
- پروانه‌ها و مجوزهای مرتبط بررسی می‌شوند.
- سوابق بازرسی و نمونه‌برداری قبلی مورد توجه قرار می‌گیرد.
- در صورت انجام نمونه‌برداری، روش و میزان نمونه مطابق استاندارد مربوط به کالا تعیین می‌شود.
- نمونه اصلی و نمونه شاهد و پشتیبان، در موارد مربوط، پلمپ و مشخصات آنها ثبت می‌شود.
- گزارش‌های مربوط پس از انجام فرآیند تکمیل و برای واحد تولیدی ارائه می‌شوند.
بنابراین، آشنایی قبلی با این مراحل می‌تواند به مسئولان واحد تولیدی کمک کند تا هنگام مراجعه بازرس، فرآیند بازرسی یا نمونه‌برداری را دقیق‌تر دنبال کنند.
یک نکته مهم درباره فرآیند بازرسی
بازرسی و نمونه‌برداری از واحدهای تولیدی بر اساس دستورالعمل‌ها و استانداردهای مرتبط انجام می‌شود و نوع، میزان و روش نمونه‌برداری برای همه کالاها یکسان نیست. استاندارد ملی مربوط به هر محصول و ضوابط ابلاغ‌شده، مبنای تعیین روش نمونه‌برداری قرار می‌گیرد.به همین دلیل، در صورت مراجعه بازرس، همکاری مسئولان واحد تولیدی و ارائه اطلاعات و مدارک موردنیاز می‌تواند به انجام منظم‌تر فرآیند کمک کند.
حوزه‌های بازرسی صنایع تولید داخلی توسط شرکت آستا کدامند ؟
بازرسی واحدهای تولیدی داخلی می‌تواند با توجه به نوع محصول، الزامات استاندارد و الزامات مربوط به فرآیند تولید انجام شود. شرکت بازرسی آستا در حوزه‌های مختلف صنایع تولید داخلی فعالیت دارد، از جمله:
- محصولات آرایشی و بهداشتی
- محصولات شیمیایی، پلیمری و نفتی
- محصولات نساجی، چرم و پاپوش
- محصولات سلولزی، بسته‌بندی و نوشت‌افزار
- مصالح ساختمانی و عایق‌های رطوبتی
- محصولات و تجهیزات برق
- تجهیزات و محصولات مکانیکی
- قطعات خودرو
- تجهیزات پزشکی
حوزه بازرسی و نحوه انجام آن، با توجه به نوع محصول و الزامات استاندارد مربوط به آن تعیین می‌شود و ممکن است شامل بازرسی، نمونه‌برداری یا هر دو باشد.
