تست و بازرسی سیلندرهای درزدار و بدون درز
تست و بازرسی سیلندرهای درزدار و بدون درز مطابق استانداردهای معتبر، تضمینی برای ایمنی و عملکرد مطمئن این تجهیزات حیاتی است. سیلندرهای درزدار و بدون درز در صنایع مختلف از جمله گازهای صنعتی، پزشکی و جوشکاری کاربرد دارند و هرگونه نقص یا آسیب میتواند خطرات جدی ایجاد کند. با انجام بازرسیهای دورهای و تستهای تخصصی، میتوان از نشتی، ترک و آسیبهای احتمالی جلوگیری کرده و طول عمر و ایمنی سیلندرها را تضمین کرد.

تفاوت سیلندرهای درزدار و بدون درز چیست؟
سیلندرهای گاز تحت فشار، بهعنوان یکی از مهمترین تجهیزات در صنایع مختلف، نیازمند نظارت مستمر و بازرسیهای دورهای هستند تا از بروز حوادث خطرناک ناشی از نشتی، ترک یا انفجار جلوگیری شود. این سیلندرها به دو دسته کلی درزدار (Welded) و بدوندرز (Seamless) تقسیم میشوند و نحوه ساخت، عملکرد و حتی روشهای بازرسی آنها با یکدیگر تفاوت دارد.
تفاوت سیلندر درزدار و بدوندرز چیست؟
| مشخصه | سیلندر بدوندرز | سیلندر درزدار |
|---|---|---|
| روش ساخت | از لوله یا بلوک فلزی یکپارچه بدون جوش ساخته میشود | از ورق فلزی خمشده و جوشکاریشده ساخته میشود |
| کاربرد | در فشارهای بالا، مثل کپسول اکسیژن، گاز صنعتی، هیدروژن ،نیتروژن،ازت ، دی اکسید کربن | در فشارهای پایینتر و کاربردهای عمومی |
| احتمال ترک و نشتی | کمتر، به دلیل ساختار یکپارچه | بیشتر در محل جوش |
ضرورت تست و بازرسی دوره ای
با گذشت زمان، سیلندرهای گاز در معرض عوامل مختلفی چون فشار داخلی، ضربههای مکانیکی، خوردگی، و شرایط نگهداری نامناسب قرار میگیرند. برای جلوگیری از خطرات جانی و مالی، بازرسیهای ادواری بر اساس استانداردهای بینالمللی و ملی الزامی است.
بازرسی منظم سیلندرها شامل بررسی وضعیت ظاهری، تستهای غیرمخرب، آزمون هیدرواستاتیک و بررسی سوابق بهرهبرداری است.

مراحل کلی بازرسی سیلندرهای بدون درز
- تأیید اصالت و اطلاعات حکشده
- بررسی شماره سریال، فشار طراحی، تاریخ ساخت و تاریخ آخرین آزمون
۲. تخلیه محتوای سیلندر و باز کردن شیر
- گازهای خطرناک و سمی مثل اکسیژن، اتیلن اکساید و کلر باید بصورت شیرباز و تخلیه شده به دست ما برسند.
۳. بازرسی ظاهری (Visual Inspection)
- بررسی بدنه جهت ترک، خوردگی، زنگزدگی یا فرورفتگی
- بررسی مهره و شیر سیلندر
- بررسی وجود درپوش و برچسب مشخصات
- بازرسی رزوه ( جای پیچ شیر)
- بازرسی رزوه به فرآیندی گفته میشود که شامل ارزیابی منظم و دقیق رزوههای پیچ و مهره یا سایر قطعات رزوه دار برای اطمینان از سلامت، دقت و عملکرد صحیح آنها است. این بازرسیها برای حفظ استحکام اتصالات مکانیکی، جلوگیری از خرابی و اطمینان از ایمنی در کاربردهای مختلف صنعتی و عمرانی ضروری هستند.
- شستشوی داخل سیلندر
- شستشوی داخل سیلندر، بهویژه در سیلندرهای بدون درز (که معمولاً به سیلندرهای تحت فشار اشاره دارد)، شامل مراحل بازرسی چشمی و تمیز کردن برای حذف آلایندهها و خوردگی است، که بسته به نوع آلودگی و سیلندر، از روشهایی مانند ساچمهپاشی، جت آب، یا جت بخار استفاده میشود.
- برای تمیز کردن سیلندر، از روشهای مختلفی بسته به نوع آلودگی و وضعیت سیلندر استفاده میشود.
- ساچمهپاشی (Shot blasting): برای حذف پوششها و خوردگیهای سرسخت.
- جت آب (Water jetting): برای شستشو و پاکسازی مواد از سطوح داخلی.
- جت بخار (Steam jetting): برای تمیز کردن و از بین بردن چربی و آلودگیها.
- پاککنندههای مایع و اسپری: در مواردی که نیاز به شستشوی اجزای موتور یا سرسیلندر است، میتوان از پاککنندههای مخصوص در وان استفاده کرد.
- تست ضخامتسنجی (Ultrasonic Thickness Test)
- استفاده از ضخامتسنج آلتراسونیک برای بررسی کاهش ضخامت دیواره داخلی سیلندر
- در موارد خاص مانند خوردگی داخلی یا در سیلندرهای بدوندرز کاربرد دارد
۷.تست هیدرواستاتیک (Hydrostatic Test) با ژکت آب
- پر کردن سیلندر با آب و اعمال فشار تا ۱.۵ برابر فشار کاری
- بررسی تغییر شکل دائمی یا نشتی تحت فشار
- این آزمون یکی از مهمترین مراحل بازرسی است
- خشک کردن سیلندر
خشک کردن سیلندر پس از تست هیدرواستاتیک نیازمند دقت و رعایت استانداردهای خاصی است تا از آسیب به سیلندر و حفظ ایمنی آن اطمینان حاصل شود. فرآیند خشک کردن سیلندر بدون درز به شرح زیر است:
مراحل خشک کردن سیلندر:
- بازرسی و تمیزکاری:
بلافاصله پس از انجام تست هیدرواستاتیک، داخل سیلندر باید از نظر وجود هرگونه آلاینده یا مواد نامناسب بازرسی شود. در صورت لزوم، از شویندههای مناسب برای تمیز کردن داخل سیلندر استفاده میشود.
- خشک کردن:
پس از تمیزکاری، سیلندر باید به طور کامل خشک شود. نکته حائز اهمیت این است که دمای خشک کردن نباید از ۳۰۰ درجه سانتیگراد تجاوز کند، زیرا این دما میتواند باعث آسیبدیدگی یا تغییر شکل سیلندر شود.
- بستن شیر:
شیر سیلندر باید مطابق با استانداردهای مربوطه (مانند استاندارد INSO-۱۴۶۵۳) بسته شود.
- نشانه گذاری:
پس از خشک شدن، سیلندر باید با اطلاعات لازم و با رعایت استانداردهای مربوط به نشانه گذاری (مانند ارتفاع حروف و محل حک شدن بر روی قسمت ضخیمتر سیلندر) نشانهگذاری شود.
- رنگ آمیزی و شناسایی (در صورت نیاز):
در صورت لزوم، سیلندر باید رنگ آمیزی مجدد شود و شناسایی محتویات آن مطابق با استانداردهای ملی ایران انجام گردد.
- ثبت سوابق:تمامی جزئیات مربوط به فرآیند تست و بازرسی، از جمله تاریخ آزمون و اطلاعات مربوط به بازرس، باید در سوابق ثبت شوند.

تفاوت روشهای بازرسی برای سیلندر درزدار و بدوندرز
همه مراحل فوق برای بازرسی سیلندرهای درزدار اجرا میشود ولی در مرحله7 تست هیدرواستاتیک با ۵/۱ برابر فشارکاری به جای ژکت آب انجام میشود.
استانداردهای مرجع بازرسی سیلندرها
- ISO 9809 : برای سیلندرهای فولادی بدوندرز
- EN 1968 / EN ISO 11623 : بازرسی دورهای سیلندرهای گاز
- DOT-3AA / DOT-3AL : برای سیلندرهای وارداتی در آمریکا
- ISIRI 6792 : استاندارد ملی ایران برای بازرسی سیلندرهای فولادی
دورههای زمانی تست و بازرسی
معمولاً بازرسی سیلندرها هر 5 سال یکبار انجام میشود، مگر آنکه شرایط خاصی (مانند ضربه، نشتی یا خوردگی زودهنگام) نیاز به بررسی زودتر داشته باشد.
خدمات شرکت آستا در حوزه بازرسی سیلندرهای درزدار و بدون درز
- تست هیدرواستاتیک در محل یا کارگاه
- صدور گواهی سلامت و تأییدیه دورهای
- شناسایی سیلندرهای غیراستاندارد و آسیبدیده
- آموزش پرسنل ایمنی در نحوه نگهداری و حمل سیلندر
نتیجهگیری
تست و بازرسی سیلندرهای درزدار و بدوندرز نقش مهمی در حفظ ایمنی در صنایع مختلف دارد و بیتوجهی به این موضوع میتواند منجر به حوادث جدی و خسارات جبرانناپذیر شود. شرکت بازرسی آستا با بهرهگیری از کارشناسان مجرب، تجهیزات پیشرفته و انجام آزمونها در آزمایشگاه تست و بازرسی سیلندر آستا مطابق استانداردهای بینالمللی، خدمات تخصصی بازرسی دورهای سیلندرهای گاز صنعتی و پزشکی را ارائه میدهد.
سوالات متداول
بله. پس از انجام تست و بازرسی:
- گزارش فنی کامل
- نتایج آزمونها
- وضعیت قبولی یا عدم قبولی سیلندر
بهصورت مستند و قابل ارائه به کارفرما، نهادهای نظارتی و بیمه صادر میشود.
مدت زمان انجام تست به نوع آزمون و تعداد سیلندرها بستگی دارد، اما معمولاً:
- بازرسیهای پایه در زمان کوتاه انجام میشود
- آزمونهای تکمیلی ممکن است زمانبرتر باشند
پس از پایان تست، گزارش رسمی و مستند ارائه میشود.
بله، در صورتی که:
- نتایج تستها قابل قبول باشد
- ترک، تغییر شکل یا خوردگی بحرانی مشاهده نشود
در غیر این صورت، سیلندر باید از سرویس خارج شود. تصمیم نهایی فقط بر اساس نتایج بازرسی فنی گرفته میشود.
استفاده از سیلندر بدون تست معتبر میتواند منجر به:
- نشت یا انفجار
- آسیب جدی به نیروی انسانی
- توقف خط تولید
- مسئولیتهای حقوقی و بیمهای
بازرسی منظم، یک هزینه نیست؛ سرمایهگذاری روی ایمنی است.
دوره زمانی بازرسی به موارد زیر بستگی دارد:
- نوع سیلندر (درزدار یا بدون درز)
- نوع سیال (گاز، هوا، مواد شیمیایی و …)
- شرایط کاری و محیطی
در اغلب موارد، بازرسیهای ادواری طبق استانداردها بهصورت سالانه یا دورهای مشخص انجام میشود.
بسته به نوع سیلندر و کاربرد آن، مراحل میتواند شامل موارد زیر باشد:
- بازرسی چشمی (Visual Inspection)
- تست ضخامت
- تست هیدرواستاتیک
- آزمونهای غیرمخرب (NDT) مانند PT، MT یا UT
- بررسی وضعیت شیر، بدنه و علائم خوردگی
هدف اصلی، اطمینان از ایمنی، سلامت سازهای و قابلیت بهرهبرداری سیلندر است.
سیلندرهای درزدار از ورق فولادی و با جوش طولی یا محیطی ساخته میشوند، در حالی که سیلندرهای بدون درز بهصورت یکپارچه فرمدهی میشوند.
به دلیل وجود جوش، سیلندرهای درزدار حساسیت بیشتری به ترک، تخلخل و عیوب جوش دارند و نیازمند روشهای دقیقتر بازرسی جوش هستند.








